Historia

Nazwa miasta, według jednej wersji, związana jest z puszczą lipową porastającą okoliczne bagna i rozlewiska rzeki. Z takiej puszczy wyrastał na naturalnym wzniesieniu warowny ogród. Bronił się on przed licznymi i okrutnymi najazdami Prusów, Jaćwingów, Litwinów i Krzyżaków. Obecnie to wzgórze nosi nazwę Wzgórza Świętego Antoniego. Najstarsze zachowane ślady cywilizacji w regionie to wykopaliska, m.in. kamienne narzędzia i gliniane naczynia z epoki łużyckiej(sprzed 3000 lat) oraz rzymskie monety.
Niewątpliwą atrakcją turystyczna mogą też być kamienie związane z pogańskim kultem religijnym, rozłożone nad tzw. „świńskim bagnem” w lasach głodowskich. Rzeka Mień była jeszcze do 1809 roku trasą spławną towarów do Wisły i dalej. W dawnych czasach jej dopływy opływały drewnianą warownię i powstające miasto, zabezpieczając je przed najazdami. Z biegiem czasu, w miarę kurczenia się wód, wyłaniały się zdatne pod uprawę roli pola. Polanami  zaczęto określać ludność zajmującą się ich uprawą.

W celu obrony mieszkańców przed napadami Prusów  z północy powstał tu zakon Braci Dobrzyńskich. Niestety, w 1225 roku został on doszczętnie pobity pod Brodnicą. Sprowadzeni na miejsce Braci Dobrzyńskich Krzyżacy stali się jeszcze większym złem. Od cesarza uzyskali status niezależnego księstwa, od papieża prawo podboju ziemi dobrzyńskiej. Miasto dwukrotnie znajdowało się w ich rękach. W 1348 roku „czarna śmierć pochłonęła ¾  ludności tych terenów. Trwało jednocześnie osadnictwo niemieckie na ziemiach polskich.
W 1349 roku na mocy przywileju lokacyjnego wydanego przez księcia Władysława Garbatego Lipno uzyskało prawa miejskie według prawa chełmińskiego.  Oznaczało to uwolnienie od ucisku feudalnego i powołanie samorządu miejskiego. Z tamtych czasów pochodzą znalezione na ulicy Przykop drewniane pale. W Lipnie były również dwa drewniane kościoły: św. Barbary i św. Ducha. Budowę murowanego kościoła pw. Wniebowzięcia NMP ukończono w 1388 roku. Zbudowany w stylu romańskim był zapewne obiektem obronnym i musiał mieć wyjście ewakuacyjnie. Istnienie takiego wejścia zasypanego ziemią potwierdzają relacje świadków oraz legenda o tajnym przejściu między świątynią a grodem. W 1422  roku Władysław Jagiełło poszerzył granice miasta o 60 włók. Od XVI wieku następował w Polsce powolny upadek miasta, szlachta eliminowała mieszczan z pośrednictwa handlowego. Wojny, głód i choroby zredukowały ludność kraju o połowę. Szwedzi spalili kościół w Lipnie i zamek w Dobrzyniu. Osiemnaście wsi w powiecie lipnowskim przestało istnieć, a Lipno prawie opustoszało.

W czasach Rzeczpospolitej szlacheckiej w Lipnie zbierały się sejmiki ziemi dobrzyńskiej, stąd delegowano posłów na sejm oraz artykułowano postulaty. Ostatnie przywileje otrzymane przez miasto były nadane przez Stanisława Augusta w 1790 roku. Były to prawa organizowania targów w piątki oraz 12 jarmarków na rok.
W latach 1793-1807 ziemia dobrzyńska znajdowała się pod panowaniem pruskim. W 1804 roku Fryderyk II nadał miastu przywilej pozwalający na prowadzenie karczm. Po upadku Napoleona Lipno znalazło się w zaborze rosyjskim w guberni płockiej. W 1863 roku poborowi zagrożeni „branką” do carskiej armii i powstańcy z powiatu lipnowskiego spalili w Rypinie archiwa komisji poborowej. Na okolicznych cmentarzach leży wielu powstańców styczniowych. Naczelnik powstania w województwie płockim  gen. Zygmunt Padlewski został schwytany przez Rosjan, przetrzymywany w Lipnie, a następnie przewieziony do Płocka i rozstrzelany. Skępe  i Kikół utraciły po powstaniu prawa miejskie – była to forma represji mająca sprowadzić kraj do rangi prowincji. Pomimo klęski trwały wysiłki pomnażania potencjału gospodarczego i kulturalnego. Liczba mieszkańców Lipna w 1864 roku wynosiła 4500. Funkcjonowała fabryka octu, fabryki cykorii, młyn z tartakiem, wiatraki, cegielnie i browar. W mieście urzędował naczelnik powiatu, okręgowy sąd pokoju, magistrat, rewizor skarbowy, naczelnik żandarmerii i urzędu pocztowego. W 1881 roku powstała w Lipnie Ochotnicza Straż Pożarna oraz oświatowa organizacja  „Macierz Szkolna”.
W roku 1914 armia niemiecka wyparła Rosjan na wschód. W tym czasie w powiecie lipnowskim silnie działała Polska Organizacja Wojskowa. W Turzy Małej była nawet szkoła tej organizacji, kierowana przez tamtejszego nauczyciela Jana Gniazdowskiego. W centrum lipnowskiego cmentarza jest okazały grób z orłem rozstrzelanego przez Niemców żołnierza POW.

Po odzyskaniu niepodległości wielu lipnowian walczyło na różnych odcinkach wojny bolszewickiej. Lipno było zajęte przez Armię Czerwoną od 13 do 20 sierpnia 1920 roku. 14 sierpnia został zamordowany komendant Straży Obywatelskiej w Lipnie Jerzy Starzyński i wielu innych obywateli. Kamienny grób Starzyńskiego znajduje się w centralnym miejscu lipnowskiego cmentarza. Lipno w okresie rządów parlamentarno-gabinetowych i sanacji rozwijało się mimo inflacji i kryzysu gospodarczego. Park im. G. Narutowicza utrzymany w stylu francuskim otrzymał nagrodę w ogólnopolskim konkursie. Stanowił miejsce spacerów, dancingów i spotkań, miał swą kawiarnię i jeziorko z łabędziem.

W latach 20 i 30-tych XX wieku zbudowano wiele nowych budynków, m.in. siedzibę starostwa i powiatowego sejmiku. Powstały drogi, mosty i szkoły.

Okupacja niemiecka zostawiła w powiecie lipnowskim wiele masowych mogił. Już we wrześniu 1939 roku rozstrzelano  11 rolników w odwecie za ewakuację Niemców w głąb kraju, w październiku wywieziono do obozów koncentracyjnych  72 nauczycieli, 20 księży oraz 32 ziemian. Okupanci zniszczyli synagogę i cmentarz żydowski. Powiat lipnowski znalazł się wśród ziem bezpośrednio wcielonych do Rzeszy, co oznaczało wciągnięcie mieszkańców  na tzw. „folkslistę”, czyli III grupę narodowościową. Zaważyło to na losach Polaków po wojnie, gdyż było dowolnie wykorzystywane przez propagandę komunistyczną i bezpiekę przeciwko osobom niewygodnym politycznie. Armia Czerwona wkroczyła do Lipna 22 stycznia 1945 roku od strony Dobrzynia nad Wisłą. Do dziś jest tam cmentarz żołnierzy radzieckich. W trakcie bombardowania poprzedzającego „wyzwolenie” zginęło wiele cywilnych osób. Po wojnie doszło do zniszczenia rynku, Hotelu Warszawskiego , zabytkowych kamienic w mieście oraz okolicznych dworów i pałaców. Bilans tego okresu to też powstanie wielu nowych zakładów pracy, szkół osiedli mieszkaniowych i szpitala, które w tamtych czasach dawały ludziom poczucie bezpieczeństwa i postępu.