Od 13 kwietnia 2026 r. obowiązują zmiany w przepisach dotyczące utraty prawa do zasiłku chorobowego w przypadku nieprawidłowego wykorzystywania zwolnień od pracy. Nowe regulacje dotyczą również zasad kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich oraz przepisów w sprawie kwalifikacji i zatrudniania kadry medycznej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.
Celem zwolnienia od pracy z powodu choroby jest leczenie i regeneracja zdrowia pracownika, a w konsekwencji odzyskanie zdolności do pracy. Nowelizacja ustawy zasiłkowej doprecyzowuje pojęcia pracy zarobkowej oraz aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Jednocześnie podstawowa zasada pozostaje bez zmian – czas zwolnienia lekarskiego powinien być przeznaczony na leczenie i powrót do zdrowia. Dlatego w tym okresie pracownik nie powinien wykonywać pracy zarobkowej ani podejmować działań, które utrudniają leczenie lub wydłużają rekonwalescencję. W przeciwnym razie może utracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia - informuje Krystyna Michałek, regionalny rzecznik prasowy ZUS województwa kujawsko-pomorskiego.
Praca zarobkowa to każda czynność o charakterze zarobkowym, niezależnie od podstawy prawnej jej wykonywania. Nie obejmuje ona tzw. czynności incydentalnych, czyli takich, których podjęcie w okresie zwolnienia wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być jednak polecenie pracodawcy.
Aktywność niezgodna z celem zwolnienia to działania, które utrudniają lub wydłużają proces leczenia albo rekonwalescencję. Nie zalicza się do nich zwykłych czynności życia codziennego ani czynności incydentalnych wynikających z ważnych okoliczności.
Dozwolone czynności w czasie zwolnienia lekarskiego
Osoba niezdolna do pracy może wykonywać niektóre czynności bez ryzyka utraty prawa do świadczeń. Dotyczy to przede wszystkim czynności związanych ze stanem zdrowia, takich jak wizyta u lekarza, wyjście do apteki, udział w zabiegu medycznym lub rehabilitacji czy innych działań zaleconych przez lekarza. Dopuszczalne są także zwykłe czynności życia codziennego, np. codzienne zakupy żywności czy odprowadzenie dziecka do przedszkola, szczególnie gdy osoba niezdolna do pracy jest samotna i nie może liczyć na pomoc innych osób. Przepisy dopuszczają również wykonywanie czynności incydentalnych wynikających z istotnych okoliczności. Mogą to być np. jednorazowe podpisanie dokumentów, jeżeli nikt inny nie został do tego upoważniony, udział w pogrzebie bliskiej osoby czy załatwienie sprawy urzędowej, której nie można przełożyć na inny termin.
Nowe przepisy doprecyzowały zasady kontroli prawidłowego wykorzystywania zwolnień lekarskich. Nadal prowadzą je płatnicy składek oraz ZUS. Kontrole obejmują zarówno zwolnienia z powodu choroby, jak i te związane z opieką nad chorym członkiem rodziny. Mogą dotyczyć także osób, które utraciły tytuł do ubezpieczenia chorobowego.
Kontrolerzy zyskali nowe uprawnienia. Mogą wylegitymować osobę kontrolowaną, wejść do miejsca przeprowadzania kontroli oraz uzyskać informacje od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek i lekarza leczącego.
Zmiany w orzecznictwie lekarskim w ZUS
Wprowadzono również zmiany dotyczące kwalifikacji i zatrudniania kadry medycznej w ZUS. Zakład wydaje orzeczenia m.in. dla potrzeb ustalania prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz w ramach kontroli orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy. Dotychczas zadania te realizowali wyłącznie lekarze specjaliści zatrudnieni na podstawie umowy o pracę. Teraz w określonych sprawach orzeczenia będą mogli wydawać także fizjoterapeuci ze specjalizacją w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS oraz pielęgniarki i pielęgniarze ze specjalizacją w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Zmieniają się również wymagania wobec lekarzy orzeczników. Oprócz lekarzy specjalistów będą nimi mogli być także lekarze w trakcie szkolenia specjalizacyjnego oraz lekarze z co najmniej 5-letnim stażem pracy w zawodzie. Wprowadzono także bardziej elastyczne formy współpracy z kadrą medyczną. Lekarze orzecznicy, fizjoterapeuci i pielęgniarki będą mogli wykonywać pracę zarówno na podstawie umowy o pracę, jak i umowy o świadczenie usług.
Prawo do zasiłku chorobowego nie zawsze kończy się wraz z zatrudnieniem. Świadczenie może przysługiwać także w okresie wypowiedzenia, a w niektórych przypadkach również po rozwiązaniu umowy o pracę.
Zasiłek chorobowy przysługuje osobie ubezpieczonej, która stała się niezdolna do pracy w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Świadczenie może być wypłacane także za okres nieprzerwanej niezdolności do pracy przypadający już po ustaniu zatrudnienia- informuje Krystyna Michałek, regionalny rzecznik prasowy ZUS województwa kujawsko-pomorskiego.
Prawo do zasiłku może powstać również wtedy, gdy niezdolność do pracy pojawi się po ustaniu zatrudnienia. Warunkiem jest jednak, aby trwała ona nieprzerwanie co najmniej 30 dni oraz powstała:
Jak długo można być na zwolnieniu
Zasiłek chorobowy po ustaniu ubezpieczenia chorobowego można pobierać maksymalnie przez 91 dni. Ograniczenie to nie dotyczy jednak niezdolności do pracy powstałej w związku z poddaniem się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz zabiegowi ich pobrania, a także niezdolności do pracy spowodowanej gruźlicą lub przypadającej w trakcie ciąży. W takich przypadkach zasiłek chorobowy przysługuje przez cały okres niezdolności do pracy, jednak nie dłużej niż przez 182 dni, a w przypadku gruźlicy lub niezdolności do pracy przypadającej w trakcie ciąży – nie dłużej niż przez 270 dni.
Jeżeli po wyczerpaniu okresu pobierania zasiłku chorobowego ubezpieczony nadal jest niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja dają szansę na odzyskanie zdolności do pracy, może ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne. Przysługuje ono przez okres nie dłuższy niż 12 miesięcy. O przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego decyduje lekarz orzecznik ZUS lub komisja lekarska ZUS.
Kto wypłaca zasiłek chorobowy
Jeżeli zwolnienie lekarskie obejmuje zarówno okres zatrudnienia, jak i czas po ustaniu ubezpieczenia, zasiłek chorobowy do dnia rozwiązania umowy wypłaca pracodawca lub zleceniodawca, jeśli zgłasza do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób. Jeżeli natomiast płatnik zgłasza do ubezpieczenia chorobowego nie więcej niż 20 ubezpieczonych, zasiłek wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Po ustaniu zatrudnienia wypłatę świadczenia zawsze przejmuje ZUS.
Aby ZUS mógł wypłacić zasiłek chorobowy, pracodawca lub zleceniodawca przekazuje do ZUS zaświadczenie płatnika składek na formularzu Z-3 albo Z-3a. W przypadku kolejnego zwolnienia lekarskiego wystawionego już po ustaniu zatrudnienia były pracownik składa wniosek o wypłatę zasiłku bezpośrednio do ZUS na formularzu ZAS-53. Do przyznania świadczenia po ustaniu zatrudnienia konieczne jest również złożenie oświadczenia na druku Z-10. Wypełnione formularze można przekazać także elektronicznie za pośrednictwem platformy eZUS.
Nie należy zwlekać ze złożeniem dokumentów. Roszczenie o zasiłek chorobowy przedawnia się po 6 miesiącach od ostatniego dnia okresu, za który zasiłek przysługuje.
Wysokość zasiłku
Zasiłek chorobowy przysługuje w wysokości:
Wysokość zasiłku zależy od podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe. Co do zasady ustala się ją na podstawie wynagrodzenia lub przychodu z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.
W przypadku osób, którym ustał tytuł do ubezpieczenia, obowiązuje dodatkowe ograniczenie. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego nie może być wyższa niż 100 proc. przeciętnego wynagrodzenia.
ZUS udostępnił nową aplikację mobilną mZUS dla Płatnika. Jest ona przeznaczona dla przedsiębiorców i ich pełnomocników, na przykład księgowych. Dzięki niej można z telefonu sprawdzić saldo w ZUS, zobaczyć zwolnienia lekarskie pracowników oraz wysłać wybrane wnioski, także wtedy, gdy nie ma się dostępu do komputera.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wprowadził kolejne rozwiązanie cyfrowe skierowane do przedsiębiorców. Aplikacja mZUS dla Płatnika zapewnia wygodny dostęp do kluczowych danych oraz wybranych usług ZUS w formie mobilnej. Z aplikacji mogą korzystać przedsiębiorcy oraz osoby działające w ich imieniu, na przykład księgowi. Użytkownik może korzystać zarówno ze swojego konta, jak i z kont firm, do których posiada pełnomocnictwo - informuje Krystyna Michałek, regionalny rzecznik prasowy ZUS województwa kujawsko-pomorskiego.
Najważniejsze funkcje aplikacji
Za pomocą aplikacji przedsiębiorcy mogą m.in.:
Aplikacja testowana z użytkownikami
Aplikacja mZUS dla Płatnika została przetestowana przez przedsiębiorców i księgowych. Na podstawie ich opinii ZUS wprowadził zmiany, które miały wpływ na intuicyjność oraz wygodę korzystania z narzędzia.
Jak zacząć korzystać z aplikacji
Aplikacja mZUS dla Płatnika jest dostępna na urządzenia mobilne z systemami Android oraz iOS. Można ją pobrać wyłącznie z oficjalnych sklepów Google Play i App Store pod poniższymi linkami:
- link do pobrania aplikacji mZUS dla Płatnika - Google Play
- link do pobrania aplikacji mZUS dla Płatnika - App Store
Po zainstalowaniu aplikacji na smartfonie lub tablecie należy połączyć ją ze swoim kontem w systemie eZUS.
Uruchomienie aplikacji mZUS dla Płatnika to kolejny krok w rozwijaniu elektronicznych usług ZUS dla przedsiębiorców. Dzięki rozwiązaniom mobilnym część spraw można załatwić szybciej i wygodniej, bez konieczności korzystania z komputera.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych zakończył ponowne ustalanie wysokości tzw. emerytur czerwcowych. Przeliczenie świadczeń wynika z ustawy z 5 sierpnia 2025 r. i dotyczy emerytur przyznanych lub przeliczonych w czerwcu w latach 2009–2019 oraz powiązanych z nimi rent rodzinnych.
ZUS przeliczył łącznie 219,5 tys. świadczeń z 220,2 tys. zaplanowanych spraw, czyli 99,7 proc. wszystkich. W niewielkiej liczbie spraw postępowanie w sprawie przeliczenia świadczenia pozostaje nadal zawieszone, ponieważ w tych sprawach wciąż trwają postępowania sądowe lub administracyjne - informuje Krystyna Michałek, regionalny rzecznik prasowy ZUS województwa kujawsko-pomorskiego.
Większość świadczeń po przeliczeniu wzrosła
Po przeliczeniu wysokość większości świadczeń w kraju wzrosła. Wyższą emeryturę lub rentę rodzinną otrzymało 133,1 tys. osób, czyli 61 proc. wszystkich objętych zmianą. W 86,4 tys. przypadków (39 proc.) wysokość świadczenia pozostała bez zmian. Dotyczyło to m.in. sytuacji, gdy emerytura po przeliczeniu nadal była niższa niż świadczenie minimalne albo gdy obowiązują limity wypłaty świadczeń, np. przy rencie wdowiej – dodaje rzeczniczka.
Średnia podwyżka wyniosła 163,36 zł miesięcznie. Łącznie świadczenia wzrosły o ponad 21,7 mln zł miesięcznie. Najczęściej kwoty zwiększenia mieściły się w przedziale od 100 do 200 zł.
W województwie kujawsko-pomorskim przeliczenie objęło 12,3 tys. świadczeń. Wyższą emeryturę lub rentę rodzinną otrzymało około 7,7 tys. osób, a w 4,6 tys. przypadkach wysokość świadczenia nie zmieniła się. Średnia podwyżka w regionie wyniosła 155,64 zł miesięcznie.
Przeliczenie świadczeń dotyczyło głównie emerytur, które stanowiły 91 proc. wszystkich spraw. Renty rodzinne to 9 proc. spraw. Większość osób objętych przeliczeniem to kobiety, które stanowią 72 proc. Najliczniejszą grupą były osoby w wieku od 70 do 74 lat. To 55,9 proc. wszystkich świadczeń objętych przeliczeniem.
ZUS przeliczył świadczenia z urzędu, dlatego emeryci i renciści nie musieli składać żadnych wniosków ani załatwiać dodatkowych formalności. Część spraw została obsłużona automatycznie przez systemy informatyczne, bez udziału pracowników. Dzięki zaangażowaniu pracowników ZUS oraz automatyzacji przeliczenia zakończono w pierwszym kwartale tego roku, w terminie przewidzianym w ustawie.
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2025 r. o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ustalonych w czerwcu w latach 2009–2019 oraz rent rodzinnych po ubezpieczonych, którym ustalono emerytury w czerwcu w latach 2009–2019 (Dz.U. poz. 1169).
Źródło: nadesłane, Krystyna Michałek regionalny rzecznik prasowy ZUS w województwie kujawsko-pomorskim
